print

Nationale luchtkwaliteit: overzicht normen

Op 11 juni 2008 is de nieuwe luchtkwaliteitsrichtlijn van de Europese Unie (EU) in werking getreden. De richtlijn bevat normen voor de concentraties van stoffen in de buitenlucht ter bescherming van de mens en de natuur. Deze richtlijn is in de plaats gekomen van de kaderrichtlijn luchtkwaliteit (uit 1996) en drie dochterrichtlijnen (uit 1999, 2000, en 2004). De vierde dochterrichtlijn (uit 2005) zal naar verwachting later worden ondergebracht in de nieuwe richtlijn. De EU-normen zijn via de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving.

Nieuwe Europese Luchtkwaliteitsrichtlijn

De belangrijkste elementen in de nieuwe richtlijn zijn:

• De normen uit de oude richtlijnen blijven van kracht. Daarbovenop zijn er nieuwe normen en meetverplichtingen voor de fijnere fractie van fijn stof, PM_2,5. Nieuw daarbij is de aanpak bij PM_2,5 om ook de gemiddelde stadsachtergrondconcentratie te reguleren. Deze aanpak is gericht op het grootschalig terugdringen van de blootstelling van mensen aan fijn stof, naast het beperken van lokale hoge concentraties langs bijvoorbeeld straten en wegen.
• De nieuwe richtlijn geeft de mogelijkheid om later te voldoen aan grenswaarden als een lidstaat aannemelijk maakt dat na afloop van de uitsteltermijn wel wordt voldaan aan de grenswaarden. Voor PM₁₀ is er uitstel (derogatie) mogelijk tot 2011 en voor NO₂ tot 2015. Deze mogelijkheid tot uitstel is een versoepeling ten opzichte van de oorspronkelijke richtlijnen.
• De nieuwe richtlijn regelt expliciet de aftrek van fijn stof afkomstig van natuurlijke bronnen bij het vaststellen van overschrijdingingssituaties. Sinds 2005 wordt in Nederland de bijdrage van zeezout ook al buiten beschouwing gelaten bij het vaststellen van overschrijdingen van de grenswaarden voor PM₁₀ op basis van de eerdere richtlijnen.
• In de nieuwe Richtlijn is een artikel opgenomen over waar de normen ter bescherming van de volksgezondheid moeten worden gehandhaafd. Handhaving hoeft niet op plaatsen waar toegang voor het algemene publiek verboden is en geen permanente bewoning is.

Europese Commissie geeft Nederland extra tijd om aan normen te voldoen

In juli 2008 heeft Nederland de Europese Commissie laten weten dat Nederland gebruik wil maken van de mogelijkheid om later te voldoen aan de normen voor fijn stof (PM₁₀) en stikstofdioxide (NO₂). In april 2009 heeft de Europese Commissie daarmee ingestemd. Aan de grenswaarde voor PM₁₀ moet nu uiterlijk drie jaar na de datum van inwerkingtreding van de luchtkwaliteitsrichtlijn worden voldaan, dat wil zeggen vanaf 11 juni 2011. Aan de grenswaarde voor NO₂ moet vanaf 1 januari 2015 worden voldaan; alleen voor de agglomeratie Heerlen-Kerkrade geldt dat vanaf 1 januari 2013. Europese Commissie achtte de problematiek daar minder omvangrijk, waardoor meer uitstel niet nodig werd geacht.

Overzicht luchtkwaliteitsnormen

De onderstaande tabel bevat een overzicht van de belangrijkste normen uit de EU-richtlijnen. In de tabel is aangegeven of de norm gericht is op bescherming van de gezondheid van mensen of bescherming van de natuur. Ook de juridische status van de norm is aangegeven. Voor grenswaarden geldt een resultaatverplichting om eraan te voldoen, voor streefwaarden geldt een inspanningsverplichting. In de tabel vindt u ook links naar webpagina's in het Milieucompendium met actuele cijfers over de betreffende norm. Ontbreekt een link, dan zijn er in het Milieucompendium verder geen gegevens opgenomen.
 

Europese luchtkwaliteitnormen
Stof	Gericht op	Norm	Niveau	Status
Zwaveldioxide (SO2)	mens	daggemiddelde; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 3 dagen per jaar.	125 µg/m3	grenswaarde
	mens	uurgemiddelde; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 24 uur per jaar.	350 µg/m3	grenswaarde
	mens	uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2.	500 µg/m3	alarmdrempel
	natuur	jaargemiddelde en wintergemiddelde (van 1 oktober t/m 31 maart)	20 µg/m3	grenswaarde
Stikstofdioxide (NO2)	mens	jaargemiddelde	40 µg/m3	grenswaarde geldig vanaf 20101)
	mens	uurgemiddelde; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 18 uur per jaar.	200 µg/m3	grenswaarde geldig vanaf 20101)
	mens	uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2.	400 µg/m3	alarmdrempel
Stikstofoxiden (NOx)	natuur	jaargemiddelde	30 µg/m3	grenswaarde
Fijn stof (PM10)	mens	jaargemiddelde	40 µg/m3	grenswaarde2)
	mens	daggemiddelde; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 35 dagen per jaar.	50 µg/m3	grenswaarde2)
Fijn stof3) (PM2,5)	mens	jaargemiddelde	25 µg/m3	grenswaarde, geldig van af 2015
	mens	jaargemiddelde, gemiddelde bepaald over metingen op stedelijke achtergrondlocaties	20 µg/m3	grenswaarde, geldig van af 2015
	mens	jaargemiddelde, gemiddelde bepaald over metingen op stedelijke achtergrondlocaties	15-20%3) vermindering	streefwaarde, te bereiken in 2020 ten opzichte van 2010
	mens	jaargemiddelde	25 µg/m3	streefwaarde, te bereiken in 2010
	mens	jaargemiddelde	20 µg/m3	streefwaarde, te bereiken in 2020
Lood (Pb)	mens	jaargemiddelde	0,5 µg/m3	grenswaarde
Benzeen (C6H6)	mens	jaargemiddelde	5 µg/m3	grenswaarde vanaf 2010
Koolmonoxide (CO)	mens	hoogste voortschrijdend 8-uurgemiddelde	10.000 µg/m3	grenswaarde
Ozon4) (O3)	mens	hoogste voortschrijdend 8-uursgemiddelde per dag; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 25 dagen per jaar.	120 µg/m3	Streefwaarde, te bereiken in 2010
	mens	uurgemiddelde	180 µg/m3	informatiedrempel
	mens	uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2.	240 µg/m3	alarmdrempel
	natuur	AOT40, gemiddeld over 5 jaar	18.000 ?g/m3.h,	Streefwaarde, te bereiken in 2010
	natuur	AOT40, gemiddeld over mei tot en met juli	6.000 ?g/m3.h	Streefwaarde, te bereiken in: niet bepaald
Arseen (As)	mens	jaargemiddelde	6 ng/m3	streefwaarde geldig vanaf 2013
Cadmium (Cd)	mens	jaargemiddelde	5 ng/m3	streefwaarde geldig vanaf 2013
Nikkel (Ni)	mens	jaargemiddelde	20 ng/m3	streefwaarde geldig vanaf 2013
Benzo[a]pyreen (B[a]P)	mens	jaargemiddelde	1 ng/m3	streefwaarde geldig vanaf 2013
Nederland heeft uitstel gekregen tot 1 januari 2015; alleen voor de agglomeratie Heerlen-Kerkrade geldt het uistel tot 1 januari 2013. Nederland heeft uitstel gekregen tot 11 juni 2011 (3 jaar na het van kracht worden van de EU-richtlijn). Zie 'Toelichting normen PM2,5 hieronder. Zie 'Toelichting normen ozon hieronder.

Toelichting normen PM2,5

• Er is een grenswaarde voor PM_2,5 van 25 ?g/m³ die overal geldt vanaf 2015. Daarnaast is er een streefwaarde van 25 ?g/m³, te bereiken in 2010, en een indicatieve grenswaarde van 20 ?g/m³, te bereiken in 2020.
• Daarnaast zijn er doelstellingen vastgesteld ten aanzien van de 'gemiddelde blootstellingsindex' (GBI). De gemiddelde blootstellingsindex (GBI) wordt gebaseerd op een gemiddelde van metingen op stedelijke achtergrondlocaties, en wordt bepaald als gemiddelde over drie jaar. De GBI voor 2010 wordt bepaald over de jaren 2009-2011. De GBI voor andere jaren wordt bepaald als gemiddelde over de laatste 3 jaren. Dus de GBI voor 2015 wordt bepaald als gemiddelde over de jaren 2013-2015, en de GBI voor 2020 over de jaren 2018-2020.
• Er is een grenswaarde van 20 ?g/m³ voor de GBI, waaraan vanaf 2015 moet worden voldaan.
• Er een streefwaarde om de GBI met 15%-20% te laten dalen tussen 2010 en 2020 (de blootstellingsverminderingsdoelstelling, BVD). De hoogte van de blootstellingsverminderingdoelstelling is nog niet bekend. Een BVD van 15% geldt bij een GBI tussen 13 en 18 ?g/m³ in 2010. Als de GBI in 2010 18 ?g/m³ of hoger is, geldt een BVD van 20%. In 2013 zal de Europese Commissie deze streefwaarde evalueren en mogelijk omzetten in juridisch bindende grenswaarde.

Toelichting normen ozon

• De Europese norm voor blootstelling van de bevolking aan hoge ozonconcentraties betreft een streefwaarde van 120 µg/m³ voor de hoogste 8-uursgemiddelde ozonconcentratie per dag. Deze streefwaarde mag in 2010 op niet meer dan 25 dagen per kalenderjaar worden overschreden, gemiddeld over drie jaar. Middeling vindt plaats over het betreffende jaar en de twee voorafgaande jaren.
• Het hoogste 8-uursgemiddelde van de ozonconcentratie van een dag wordt bepaald door onderzoek van de voortschrijdende gemiddelden over perioden van acht uur, die uit uurwaarden berekend en ieder uur bijgewerkt worden. Elk aldus berekend gemiddelde over acht uur geldt voor de dag waarop de periode van acht uur eindigt, dat wil zeggen dat de eerste berekeningsperiode voor een bepaalde dag loopt van 17.00 uur op de dag daarvoor tot 01.00 uur op die dag, en de laatste berekeningsperiode van 16.00 uur tot 24.00 uur.
• De AOT40 (Accumulated Ozone exposure over a Threshold of 40 ppb) is een voor de natuur relevante maat om ozonconcentraties in uit te drukken. De AOT40 houdt rekening met zowel de mate van overschrijding van de drempelwaarde van 80 µg/m³ (= 40 ppb bij 20°C en 1,10⁵ hPa) als met de tijdsduur van die overschrijding. De berekening van deze norm vindt alleen plaats in de drie zomermaanden mei - juli, van 08:00h tot 20:00h (Midden Europese Tijd).
• Voor bescherming van de vegetatie is een streefwaarde vastgesteld van 18.000 (µg/m³) x uur, gemiddeld over 5 jaar. Middeling vindt plaats over het betreffende jaar en de vier voorafgaande jaren. Er is een langetermijn-doelstelling vastgesteld van 6.000 (µg/m³) x uur.

Deze pagina is voor het laatst gewijzigd op 6 november 2009 (versie 08)

Dossier beleid en maatregelen tegen luchtverontreiniging