printPDF

Bestrijdingsmiddelen in de bodem

De gehalten aan bestrijdingsmiddelen in de Nederlandse landbouwgrond zijn in veel gevallen lager dan de achtergrondwaarde. Ze overschrijden nergens de interventiewaarden.

Stofnaam1)	β-HCH	γ-HCH	HCB	β-hepta-chloor-epoxide	Aldrin2)	Endrin	Dieldrin	α-endo-sulfan2)	Som DDT
Verbodsjaar3)	1999	1999	1973	1978	1982	1988	1980	1990	1973
Achtergrondwaarden4) (μg/kg)	2	3	8,5	2	0,8	3,5	8	0,9	300
Categorie	% waarnemingen boven de achtergrondwaarde in de bodemlaag 0-10 cm
Melkveehouderij-zand	6	30	0	1	0	0	14	0	0
Intensieve veehouderij-	96	8	0	10	4	0	5	1	0
zand
Bos-strooisel	30	70	0	30	0	0	0	0	0
Bos-zand	30	0	0	0	0	0	0	0	0
Akkerbouw-zand	16	20	21	0	0	0	79	0	0
Melkveehouderij-veen	6	7	0	0	0	0	0	0	1
Akkerbouw-zeeklei	0	15	51	13	3	0	45	0	6
Melkveehouderij-	0	24	0	0	0	0	0	0	1
rivierklei
Melkveehouderij-zeeklei	0	8	15	10	0	0	8	0	0
Groenteteelt	3	15	10	3	8	0	33	30	3
Bollen	21	46	57	25	36	0	93	0	0
Diverse landbouw-löss	15	0	0	0	0	0	0	0	0
Bron: Bronswijk et al. (2003) en De Jong en Van der Hoek (2009).							PBL/nov11/0264
1) De stoffen α-HCH, δ-HCH en heptachloor zijn tevens geanalyseerd, maar werden nauwelijks meer aangetroffen. 2) Alleen waarnemingen boven de detectielimiet zijn in de berekening meegenomen. Omdat de achtergrondwaarde vlak boven de detectielimiet ligt, kan het percentage overschrijdingen mogelijk hoger zijn dan aangegeven. 3) Het jaar waarin de stof in Nederland werd verboden. 4) De achtergrondwaarde is afhankelijk van het organische stofgehalte van een bodem. Weergegeven is de achtergrondwaarde voor een standaardbodem (10% organische stof). In het verleden werden streefwaarden (VROM, 2000) gebruikt. Deze zijn in 2008 vervangen door achtergrondwaarden (VROM en VW, 2007).

Ontwikkeling

De gehalten van een aantal inmiddels verboden persistente (langzaam afbreekbare) bestrijdingsmiddelen in de bodem liggen in een deel van Nederland boven de achtergrondwaarde. Dit geldt vooral voor Drins, HCB, β- en γ-HCH en β-hepta-chloor-epoxide.

De hoge gehalten zijn een erfenis uit het verleden toen de betreffende middelen nog gebruikt mochten worden. Hoewel de middelen nu niet meer gebruikt mogen worden zullen de gehalten in de bodem slechts langzaam afnemen omdat ze in de bodem slecht afbreekbaar zijn. Ook is het mogelijk dat een aantal middelen nog steeds via atmosferische depositie wordt aangevoerd, omdat sommige middelen elders in Europa nog wel zijn toegelaten. Opvallend is dat de achtergrondwaarde voor een aantal bestrijdingsmiddelen ook in bossen wordt overschreden.

Beleid

Het beleid is er op gericht om op lange termijn het niveau van de achtergrondwaarde niet te overschrijden. De genoemde persistente, langzaam afbreekbare middelen zijn inmiddels verboden en vervangen door middelen die sneller worden omgezet.

Relevantie

Hoge gehalten aan bestrijdingsmiddelen in de bodem van het landelijk gebied hebben een negatieve invloed op bodemecosystemen. Bestrijdingsmiddelen kunnen ook uitspoelen naar grond- en oppervlaktewater en zodoende de drinkwaterkwaliteit en oppervlaktewaterecosystemen bedreigen.
Persistente bestrijdingsmiddelen zijn stoffen die heel langzaam worden afgebroken in het milieu en vaak nog na decennia worden aangetroffen. Het gaat hier om organische chloorverbindingen zoals bijvoorbeeld drins (aldrin, dieldrin, endrin) en DDT.

Methodiek

De gegevens zijn verzameld in het Landelijk Meetnet Bodemkwaliteit in de periode 1993-1997 en voor het lössgebied in het jaar 2003. De gehalten veranderen slechts langzaam zodat het gepresenteerde beeld nog actueel is.

Referentie van deze webpagina: CBS, PBL, Wageningen UR (2011). Bestrijdingsmiddelen in de bodem (indicator 0264, versie 04, 18 november 2011). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.

Dossier kwaliteit bodem en grondwater