print

Korstmossen en ammoniak 1989-2006

De uitstoot van ammoniak zorgt voor een toename van de stikstofminnende korstmossen op bomen.

Korstmossen & luchtverontreiniging
Download figuurdata (MS Excel formaat)

Korstmossen en ammoniak

Onder de soorten die vooruitgaan bevinden zich relatief veel stikstofminnende soorten. Deze stikstofminnende soorten komen met name voor in de gebieden met intensieve veehouderij, waar veel ammoniak (NH3) vrijkomt en neerslaat. Ammoniak zorgt voor meer stikstof in de boomschors en tevens voor een sterke ontzuring van boomschors. Hierdoor verdwijnen zuurminnende soorten op bijvoorbeeld eiken en berken, waar korstmossen van nature veel op voorkomen. Recente metingen (niet in de grafiek weergegeven) in de Gelderse Vallei laten zien dat de stikstofminnende soorten na een toename in de negentiger jaren weer afnemen. Dat kan het gevolg zijn van een dalende hoeveelheid ammoniak.

Korstmossen en zwaveldioxide

Het gasvormige zwaveldioxide (SO2) heeft een vergiftigende werking op korstmossen. De hoge uitstoot van SO2 door de industrie in de jaren zestig en zeventig zorgde voor een sterke afname van korstmossen op bomen in geheel Nederland. In sommige gebieden waren in die periode de korstmossen op bomen zelfs vrijwel geheel verdwenen (epifytenwoestijnen). In de periode 1979-2001 nam de soortenrijkdom per meetpunt in de provincie Utrecht weer toe. Vergelijkbare ontwikkelingen hebben zich voorgedaan in andere provincies. De belangrijkste oorzaak daarvan is de verminderde uitstoot van SO2. In Utrecht is ongeveer 85% van de soorten in die periode vooruitgegaan. Van dit herstel hebben vooral de stikstofminnende soorten geprofiteerd.
  •  
Referenties en relevante info

Referenties

  • Herk, C.M. van (1998). Onderzoek naar de relatie tussen de ammoniakconcentratie en epifytische korstmossen. Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland. Soest.
  • Herk, C.M. van (1999). Mapping of ammonia pollution with epiphytic lichens in the Netherlands. Lichenologist 31(1): 9-20.
  • Herk, C.M. van (2001). Bark pH and susceptibility to toxic air pollutants as independent causes of changes in epiphytic lichen composition in space and time. Lichenologist 33(5): 419-441.
  • Herk, C.M. van (2002). Monitoring van epifytische korstmossen in de provincie Utrecht 1979-2001. Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland. Soest.
Technische toelichting

Naam van het gegeven

Korstmossen en luchtverontreiniging

Omschrijving

Soortenrijkdom korstmossen onder invloed van verzurende stoffen

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek

Berekeningswijze

Het gemiddeld aantal soorten per meetpunt per soortgroep is cumulatief weergegeven. Veel soorten kunnen slecht tegen SO2 en slechts een beperkt aantal soorten kunnen SO2 verdragen. Daarmee is de soortenrijkdom een bruikbare graadmeter voor het effect van SO2 op korstmossen. De gegevens zijn afkomstig uit metingen aan korstmossen op bomen op een groot aantal meetpunten in de provincie Utrecht. De metingen vinden om de vijf jaar plaats. Utrecht, Gelderland, Drenthe, Zeeland en Friesland. Een meetpunt bestaat steeds uit een groepje van 10 bomen; alle korstmossoorten die op de schors van deze bomen groeien worden gemonitord. De NIW (Nitrofiele Indicatie Waarde) is een graadmeter voor de hoeveelheid ammoniakminnende korstmossen aanwezig in een meetpunt. De presentie en abundantie van 20 korstmossoorten met een positieve respons op NH3 leveren een score op die varieert tussen 0 en 12. Er blijkt een sterk statistisch verband tussen de NIW en de luchtconcentratie ammoniak terplekke (van Herk, 2001). Het verloop van de NIW geeft dus de respons van korstrmossen op de verandering in ammoniakconcentratie.

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

onregelmatig

Achtergrondliteratuur

Herk, C.M. van (1998). Onderzoek naar de relatie tussen de ammoniakconcentratie en epifytische korstmossen. Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland. Soest. Herk, C.M. van (2002). Monitoring van epifytische korstmossen in de provincie Utrecht 1979-2001. Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland. Soest.

Opmerking

Gegevens afkomstig van het Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland in Soest

Deze pagina is voor het laatst gewijzigd op 21 januari 2009 (versie 03)