print

Purperslak en wulk en aangroeiwerende verven, 1956-2009

Door vermindering van tributyltin, een stof in aangroeiwerende verven, is de populatie van de purperslak in de Oosterschelde hersteld. De populaties in de Noordzee nemen echter af, onder meer door zandsuppleties.

  • Purperslak
Purperslak
Download figuurdata (MS Excel formaat)
  • Wulk
Wulk
Download figuurdata (MS Excel formaat)

Imposex bij purperslak en wulk

Tussen 1960 en 1997 is de populatie purperslakken in de Oosterschelde met circa 88 % gedaald. Deze veranderingen worden in verband gebracht met tributyltin-(TBT)-houdende verven die de aangroei van zeepokken en andere organismen op scheepsrompen moeten remmen. Het middel, dat vanaf het begin van de jaren zeventig in gebruik is genomen, heeft echter nadelige bijeffecten. Zo is bij verscheidene weekdieren, waaronder de purperslak en wulk, aangetoond dat TBT 'imposex' veroorzaakt. Dit wil zeggen dat vrouwelijke dieren mannelijke geslachtsorganen ontwikkelen, waardoor de populatie geheel of gedeeltelijk steriel wordt.

Verbod op TBT

Het gebruik van verf met TBT is sinds 1990 verboden op de rompen van schepen kleiner dan 25 m. Vanaf 1 januari 2003 is het wereldwijd verboden om TBT nog op schepen te gebruiken en vanaf 1 januari 2008 moet alle TBT van de scheepsrompen verwijderd zijn. Na dit verbod is de hoeveelheid TBT in met name jachthavens sinds 1990 sterk gedaald, wat zeer waarschijnlijk heeft geleid tot het herstel van de populaties van de purperslak sinds 2001. De concentraties liggen in de jachthavens echter nog boven de risiconorm.

Zandsuppleties en afdichting dijken

In tegenstelling tot het herstel in de Oosterschelde vindt er vanaf 2006 een sterke achteruitgang van purperslak aan de Noordzeekust plaats. Dit heeft te maken met het verdwijnen van een grote populatie purperslakken aan de Westkapelse zeedijk op Walcheren. Door zandsuppleties en bekeding van dijk en strekdammen met bitumen is vrijwel de gehele populatie verloren gegaan.

Wulk en visserij

De populaties van de wulk vertonen geen herstel, ondanks de afname van aangroeiwerende verven met TBT op scheepshuiden. Dan kan twee oorzaken hebben, ten eerste is TBT is nog niet geheel uit het zeemilieu verdwenen en ten tweede heeft de boomkorvisserij een negatieve invloed op de wulkenpopulatie (Mensink et al.).

Ospar verdrag

In het verdrag van OSPAR is de purperslak opgenomen in de lijst van bedreigde soorten.
  •  
Referenties en relevante info

Referenties

  • Bovelander, R. (2005). Monitoring van transsexueel gedrag langs de kust. Trendsinwater.nl nr. 16 (augustus 2005).
  • Gibbs, P.E., P.L. Pascoe en G.R. Burt (1988). Sex change in the female dog-whelk Nucella lapillus as an indicator of tributyltin (TBT) contamination. J. Mar. Bioll. Assoc. 67: 507-523.
  • Gmelig Meyling, A.W., J. Willemsen en R.H. de Bruyne (2006). Verspreiding en trends in Nederland van de purperslak Nucella lapillus. Rapport 2006-14. Stichting Anemoon, Bennebroek.
  • Gmelig Meyling, A.W., H. Borren en J. Willemsen (2007). Purperslak (Nucella lapillus) Inventarisatie en Monitoringproject Jaarverslag 2007. Stichting Anemoon, Bennebroek.
  • Hallers-Tjabbes, C.C. ten en A.W. Gmelig Meyling (2009). Wulk en purperslak naast TBT bedreigd door visserij en zandsuppletie. De Levende Natuur 110 (6): 270-272.
  • Mensink, B.P., C.V. Fischer, G.C. Cadée, M. Fonds, C.C. ten Halbers-Tjabbes en J.P. Boon (2000). Shell damage and mortality in the common whelk Buccinum undatum caused by beam-trawl fishery. Journal Sea Research 43: 53-64.
  • Moorsel, G.W.N.M. van (1996). Ecoprofiel purperslak (Nucella lapillus). Bureau Waardenburg. Culemborg.
  • OSPAR (2004) Initial OSPAR list of threatened and/or declining species and habitats. OSPAR Convention for the protection of the marine environment of the North-East Atlantic.

Relevante informatie

  • Meer informatie over de purperslak en wulk is te vinden op de website van de Stichting Anemoon
Technische toelichting

Naam van het gegeven

Purperslak en aangroeiwerende verven

Omschrijving

Ontwikkeling populatie purperslak (Nucella lapillus) en wulk (Buccinum undatum)

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek

Berekeningswijze

De gegevens van de purperslak en wulk komen uit verschillende bronnen waaronder de monitoringprogramma's van de Stichting Anemoon. De grafiek toont de ontwikkeling van het aantal levende exemplaren in de Oosterschelde.

Basistabel

zie tabblad figuurdata onder Download figuurdata

Geografisch verdeling

Oosterschelde

Verschijningsfrequentie

tweejaarlijks

Achtergrondliteratuur

Hallers-Tjabbes, C.C. ten en A.W. Gmelig Meyling (2009). Wulk en purperslak naast TBT bedreigd door visserij en zandsuppletie. De Levende Natuur 110 (6): 270-272. Moorsel, G.W.N.M. van (1996). Ecoprofiel purperslak (Nucella lapillus). Bureau Waardenburg. Culemborg.

Betrouwbaarheidscodering

D. Schatting, gebaseerd op een aantal metingen, expert judgement, een aantal relevante feiten of gepubliceerde bronnen terzake.

Deze pagina is voor het laatst gewijzigd op 9 maart 2010 (versie 06)