printPDF

Konijnen en vergrassing en verstruiking duinen, 1984-2010

Konijnen zijn in de tweede helft van de 20e eeuw sterk achteruitgegaan in de duinen, waardoor de vergrassing en de verstruiking is toegenomen. Sinds 2003 treed er op veel plaatsen In Nederland een herstel van de populatie op.

  • Konijn in de duinen
Duinen
Download figuurdata (MS Excel formaat)
  • Konijn in Nederland
Nederland
Download figuurdata (MS Excel formaat)

Konijnenziektes

In de tweede helft van de 20e eeuw hebben twee verschillende ernstige virusziektes grote invloed gehad op de konijnenstand. Myxomatose zorgde eind 1953 voor de eerste dodelijke slachtoffers onder de konijnen. Binnen enkele jaren verspreidde deze ziekte zich over het hele land, waarbij overal het aantal konijnen werd gedecimeerd. Door resistentie neemt uiteindelijk de populatie weer toe tot in 1990 een andere virale ziekte optreedt: rabbit haemorragic desease (RHD). Na 1990 neemt het aantal konijnen opnieuw sterk af, onder meer in de duinen van Noord-Holland, waar het aantal tussen 1990 en 2003 met meer dan 70% afnam.

Konijnen houden vegetatie kort

Voorheen hielden konijnen de begroeiing in de duinen kort, maar door de lage aantallen zijn op veel plaatsen vegetaties van grassen en kruiden vervangen door opgaande begroeiingen van bomen en struiken. Doordat bos- en struikvegetaties minder geschikt leefgebied zijn voor konijnen, herstelt de populatie daarin ook niet meer en is de verbossing en verstruiking nauwelijks meer terug te dringen. De teruggang van het konijn heeft ook negatieve gevolgen voor de biologische diversiteit van lage vegetaties. De diversiteit van grasland blijkt namelijk positief gecorreleerd te zijn met de aanwezigheid van konijnen.

Herstel populatie

Vanaf 2003 treedt er in de duinen een herstel van de populatie op. Het herstel beperkt zich echter vooral tot lage gras- en kruidenvegetaties. Ook de landelijke trend van het konijn laat herstel zien.
  •  
Referenties en relevante info

Referenties

  • Bijlsma, R.G. (2004). Long-term population trends of rabbits Oryctolagus cuniculus on Pleistocene Sands in the central and northern Netherlands. Lutra 47(1); 3-20.
  • Breukelen, L. van (2001). Konijnentellingen in voorjaar 2001. Intern Verslag. Gemeentewaterleidingen. Amsterdam.
  • Breukelen, L. van, E. Cosyns en S. van Wieren (2002). Wat weten we van terugdringen van duinstruwelen door herbivore zoogdieren? De Levende Natuur, 103 (3):101-105.
  • Drees, J.M. & Y.J. van Manen (2004). De situatie van het konijn in Nederland, sinds het optreden van RHD. Rapport in opdracht van de minister van LNV (concept).
  • Drees, M., H. Goddijn, S. Broekhuizen, J. Dekker en D. Klees (2007). Wilde konijnen. KNNV, Zeist.
  • Olff, H. en S.F. Boersma (1998). Lange termijn veranderingen in de konijnenstand van Nederlandse duingebieden. Oorzaken en gevolgen voor de vegetatie. Rapport Landbouwuniversiteit Wageningen.
  • Strien, A.J. van, J.J.A. Dekker, M. Straver, T. van der Meij, L.L. Soldaat, A. Ehrenburg, en E. van Loon (in druk). Occupancy dynamics of wild rabbits (Oryctolagus cuniculus) in the coastal dunes of the Netherlands with imperfect detection. Wildlife Research.
  • Wallage-Drees, J.M. (1988). Rabbits in the coastal sand dunes; weighed and counted. Proefschrift Universiteit Leiden.

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Konijnen en vergrassing en verstruiking duinen

Omschrijving

Ontwikkeling van de populatie konijnen

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek

Berekeningswijze

Enkele duinbeherende instanties tellen in het voor- en najaar op vaste routes enkele keren per jaar de konijnen. De grafiek geeft de index van het aantal konijnen van zowel voor- als najaarstellingen in de duinen. De voorjaarstellingen liggen lager dan de najaarstellingen. De landelijke gegevens zijn ontleend aan het landelijke meetnet dagactieve zoogdieren van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Basistabel

zie tabblad figuurdata onder download figuurdata

Geografisch verdeling

Nederland, Duinen en Noord-Holland

Verschijningsfrequentie

jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Breukelen, L. van (2001). Konijnentellingen in voorjaar 2001. Intern Verslag. Gemeentewaterleidingen. Amsterdam.

Opmerking

De ziekte RHD = rabbit haemorrhagic disease, die in Nederland voor het eerst in 1990 is vastgesteld, wordt ook wel aangeduid als viraal hemorrhagisch syndroom (VHS).

Betrouwbaarheidscodering

C. Schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd.

Referentie van deze webpagina: CBS, PBL, Wageningen UR (2011). Konijnen en vergrassing en verstruiking duinen, 1984-2010 (indicator 1129, versie 09, 5 oktober 2011). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.