printPDF

Libellen en milieukwaliteit van vennen

Kenmerkende libellen van vennen zijn in de 20e eeuw achteruitgegaan door verzuring en vermesting.

Libellen en vennen
Download figuurdata (MS Excel formaat)

Libellen van vennen

Nederlandse vennen zijn in de loop van de 20e eeuw sterk veranderd. De karakteristieke libellenfauna die bij niet-aangetaste vennen hoort, is sterk afgenomen, zoals naar voren komt uit de gemiddelde index van negen kenmerkende soorten.
Als voorbeeld zijn ook twee soorten afzonderlijk weergegeven. De speerwaterjuffer is een kenmerkende soort van niet-verzuurde en niet-vermeste vennen en van randzones van hoogveen. De venwitsnuitlibel is een soort van licht zure, ongestoorde vennen met hoogveenontwikkeling. Van beide soorten is het verspreidingsgebied in de 20e eeuw geslonken. De speerwaterjuffer komt momenteel nog op slechts 16 locaties in Nederland voor.

Oorzaken

De oorzaak van de afname in de 20e eeuw is verzuring, vaak in combinatie met vermesting. Hierdoor verdwijnen bepaalde plantensoorten en verandert de vegetatiestructuur, waardoor vervolgens de libellen achteruitgaan. Voor de speerwaterjuffer bijvoorbeeld is de structuur van de vegetatie van in het water staande zeggen en drijvende fonteinkruiden van essentieel belang. Concurrentie met andere soorten libellen die wel in zuur water kunnen overleven draagt waarschijnlijk ook bij aan de achteruitgang van deze soort.

Rode lijst

De speerwaterjuffer en de venwitsnuitlibel staan op de Rode Lijst van libellen.
  •  
Referenties en relevante info

Referenties

  • Ketelaar, R. (2001). Verspreidingsgegevens van libellen als instrument bij het herstel van vennen. De Levende Natuur, 102: 166-170.
  • Ketelaar, R. (2001). De speerwaterjuffer in Nederland: verspreiding, ecologie en beschermingsperspectief. Rapport VS2001.32. De Vlinderstichting. Wageningen.
  • Ketelaar, R. (2002). De status van de speerwaterjuffer Coenagrion hastulatum in Nederland, een karakteristieke libel van niet aangetaste vennen (Odonata). Nederlandse Faunistische Mededelingen, 16: 1-10.
Technische toelichting

Naam van het gegeven

Libellen en verdroging en verzuring van vennen

Omschrijving

Ontwikkeling populatie van libellen per periode van 20 jaar

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek

Berekeningswijze

De figuur geeft de Soortgroep Trend Index (STI) van de volgende negen kenmerkende soorten (index 1901-1920 = 100): tengere pantserjuffer, speerwaterjuffer, maanwaterjuffer, koraaljuffer, venglazenmaker, noordse glazenmaker, smaragdlibel, venwitsnuitlibel en noordse witsnuitlibel. Daarnaast zijn de indexcijfers van speerwaterjuffer en venwitsnuitlibel afzonderlijk weergegeven. De index is berekend op basis van de relatieve abundantie per periode van 20 jaar, berekend als percentage van het aantal kilometerhokken met waarnemingen van de soort ten opzichte van het totaal aantal kilometerhokken waaruit libellenwaarnemingen bekend zijn. De gegevens komen uit het Landelijk Bestand Libellen dat in beheer is bij de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, EIS-Nederland en De Vlinderstichting.

Basistabel

Zie tabblad figuurdata onder download figuurdata

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

geen

Verschijningsfrequentie

20-jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Ketelaar, R. (2001). Verspreidingsgegevens van libellen als instrument bij het herstel van vennen. De Levende Natuur, 102: 166-170.

Opmerking

geen

Betrouwbaarheidscodering

Schatting, gebaseerd op een aantal metingen, expert judgement, een aantal relevante feiten of gepubliceerde bronnen terzake.

Referentie van deze webpagina: CBS, PBL, Wageningen UR (2008). Libellen en milieukwaliteit van vennen (indicator 1140, versie 02, 13 mei 2008). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.